Jak czytać fakturę za prąd po instalacji OZE?

Gdzie podziały się Twoje nadwyżki energii?

W systemie net-billing, który obowiązuje większość nowych prosumentów od kwietnia 2022 roku, kluczowym pojęciem jest depozyt prosumencki. To nie są kilowatogodziny odłożone w banku energii, ale realne pieniądze przeliczane po średnich cenach rynkowych z poprzedniego miesiąca. W lipcu 2024 roku cena RCEm wynosiła około 371,45 zł za MWh. Na Twojej fakturze ta kwota pojawia się jako wartość energii wprowadzonej do sieci. Analizowaliśmy faktury u 43 klientów z Pomorza i w każdym przypadku największe zdziwienie budził fakt, że cena sprzedaży jest niższa niż cena zakupu energii od zakładu energetycznego. Liczby nie kłamią: sprzedajesz taniej, kupujesz drożej, bo płacisz jeszcze za marżę i podatki.

Warto zwrócić uwagę na rubrykę 'ilość energii wprowadzonej' (zazwyczaj oznaczona kodem 2.8.0 na liczniku). Jeśli Twoja instalacja o mocy 6 kWp wyprodukowała w maju 840 kWh, a do sieci trafiło tylko 510 kWh, oznacza to, że 330 kWh zużyłeś na bieżąco w swoim gospodarstwie lub firmie. To jest Twoja największa oszczędność, bo za ten prąd nie płacisz ani grosza za przesył. Sprawdziliśmy to w ustawie i jasno z niej wynika, że autokonsumpcja jest zwolniona z wszelkich opłat zmiennych. Im więcej prądu zużyjesz w momencie, gdy słońce operuje najmocniej, tym mniejsza będzie Twoja faktura końcowa.

Problemem na fakturach z Energa czy PGE jest często sposób prezentacji rozliczenia miesięcznego. Często dane są sumowane z opóźnieniem dwóch miesięcy, co sprawia, że rachunek za czerwiec dostajesz dopiero w sierpniu. W jednej firmie z Pruszcza Gdańskiego, która prowadzi warsztat stolarski, właściciel był przekonany, że instalacja nie działa, bo rachunek był wysoki. Okazało się, że faktura obejmowała jeszcze okres przed wymianą licznika na dwukierunkowy. Zawsze patrz na daty odczytów, które są podane drobnym drukiem na drugiej stronie dokumentu.

Autokonsumpcja to Twój największy zysk. Każda kilowatogodzina zużyta na miejscu to około 80 groszy oszczędności na samym przesyle i podatkach.

Opłaty dystrybucyjne, czyli dlaczego rachunek nie wynosi zero

Nawet jeśli Twoje panele pokrywają 99,5% zapotrzebowania na energię, co miesiąc będziesz dostawać rachunek na kwotę od 24 do 47 złotych. To są tak zwane koszty stałe. Składają się na nie opłata przejściowa, opłata abonamentowa oraz opłata mocowa, która dla gospodarstw domowych w 2024 roku wynosi od 2,66 zł do 14,90 zł miesięcznie w zależności od zużycia. Bez zbędnego gadania: płacisz za to, że jesteś podpięty do kabla. Sieć energetyczna służy Ci jako darmowy magazyn, ale utrzymanie tych kabli kosztuje, a operatorzy nie rezygnują ze swoich prowizji.

Najbardziej bolą opłaty zmienne dystrybucyjne, które są naliczane od każdej kilowatogodziny pobranej z sieci (kod 1.8.0). Nawet jeśli masz 5000 zł w depozycie prosumenckim, te pieniądze nie pokrywają kosztów przesyłu. One służą wyłącznie do opłacenia samej 'czystej' energii. To częsty błąd w myśleniu: ludzie myślą, że depozyt zeruje całą fakturę. Tak nie jest. Płacisz za dystrybucję składnik zmienny, opłatę jakościową i opłatę OZE (choć ta ostatnia obecnie wynosi 0 zł). W praktyce za każdą pobraną kWh z sieci musisz zapłacić około 35-45 groszy kosztów przesyłowych.

Spójrz na pozycję 'składnik zmienny stawki sieciowej'. Jeśli w nocy pobrałeś z sieci 120 kWh, bo włączyłeś pralkę i zmywarkę, to zapłacisz za to około 48 zł samej opłaty za transport tego prądu, mimo że masz nadprodukcję z dnia. Dlatego tak ważne jest ustawianie urządzeń na godziny południowe. Jeden z naszych klientów, prowadzący małą piekarnię, zmienił godziny włączania pieców z 4:00 rano na 9:00. Tyle realnie zostanie w kieszeni – po dwóch miesiącach jego rachunek za przesył spadł o 184 zł netto. Małe zmiany w harmonogramie dają wymierne efekty.

Kod 1.8.0 i 2.8.0 – Twoje najważniejsze liczby

Na fakturze znajdziesz tabelę z odczytami licznika. Kod 1.8.0 to energia czynna pobrana. To prąd, który wszedł do Twojego domu z elektrowni, gdy słońce nie świeciło lub gdy Twoje zużycie było większe niż produkcja paneli. Kod 2.8.0 to energia czynna oddana. To nadwyżka, której nie zdołałeś zużyć i która 'popłynęła' do sąsiadów. Różnica między tym, co wyprodukował falownik, a tym, co widnieje przy kodzie 2.8.0, to Twoja darmowa energia zużyta w czasie rzeczywistym. Warto spisać te liczby raz w miesiącu, np. 15-go dnia, żeby mieć kontrolę nad operatorem.

Zdarza się, że systemy informatyczne dostawców energii błędnie przypisują taryfy. Jeśli masz taryfę G12 (dzień/noc), na fakturze powinieneś widzieć rozbicie na strefy. Często jednak po montażu OZE operatorzy domyślnie zostawiają taryfę jednostrefową G11. Dla kogoś, kto grzeje wodę prądem w nocy, może to oznaczać stratę rzędu 60-90 zł miesięcznie. Sprawdziliśmy to u 17 klientów w ostatnim kwartale – u trzech z nich taryfa była niedopasowana do nowego trybu pracy urządzeń po montażu paneli. Kontrola faktury to nie brak zaufania, to czysta matematyka.

Pamiętaj też o mocy umownej. Jeśli Twoja instalacja ma 8 kW, a moc umowna w umowie z zakładem to tylko 5 kW, możesz spodziewać się kar za przekroczenie mocy lub problemów z wyłączaniem się falownika z powodu zbyt wysokiego napięcia w sieci. Na fakturze pozycja 'nadwyżka mocy' pojawia się rzadko u klientów indywidualnych, ale w małych firmach jest zmorą. Jeśli widzisz tam kwoty rzędu 50-100 zł, musisz złożyć wniosek o zwiększenie mocy przyłączeniowej. Kosztuje to kilkanaście złotych za każdy dodatkowy kilowat, ale płacisz raz, a nie co miesiąc.

Depozyt prosumencki i 12 miesięcy na rozliczenie

Pieniądze za energię oddaną do sieci trafiają do wirtualnego portfela, z którego system automatycznie pobiera środki na zakup energii w nocy lub zimą. Masz dokładnie 12 miesięcy na wykorzystanie tych środków od daty ich przypisania do konta. Jeśli na koniec roku rozliczeniowego w depozycie zostanie nadwyżka, operator wypłaci Ci tylko 20% wartości prądu wprowadzonego w danym miesiącu. Reszta przepada na rzecz koncernu energetycznego. To brutalne, ale tak skonstruowano przepisy. Dlatego przewymiarowanie instalacji o 30-40% nie ma dziś sensu ekonomicznego.

Przyjrzyj się dacie końca okresu rozliczeniowego. Zazwyczaj jest to grudzień lub czerwiec. Jeśli Twoja faktura pokazuje, że masz 1240 zł nadpłaty w depozycie, a zbliża się koniec czerwca, to czas zacząć intensywniej korzystać z urządzeń elektrycznych. Możesz np. dogrzać wodę w zbiorniku lub częściej używać klimatyzacji. Bez zbędnego gadania: lepiej zużyć te pieniądze na własny komfort, niż oddać 78.8% ich wartości z powrotem do elektrowni za darmo. Liczby nie kłamią, zwrot nadpłaty to ostateczność, która rzadko przekracza kilkaset złotych.

Na fakturze znajdziesz też informację o stanie konta depozytowego na początek i koniec okresu. Warto to śledzić w Excelu. U jednej z klientek z Gdańska-Oliwy zauważyliśmy, że system nie uwzględnił nadwyżki z maja, co kosztowało ją 312 zł. Reklamacja trwała 14 dni, ale pieniądze wróciły na konto. Błędy w rozliczeniach międzyokresowych zdarzają się częściej, niż myślisz, zwłaszcza przy zmianach stawek VAT lub cen zamrożonych przez rząd. Zawsze sprawdzaj, czy suma wpłat z poprzednich faktur zgadza się z bilansem otwarcia.

Nie buduj zbyt dużej instalacji. Jeśli na koniec roku oddajesz pieniądze elektrowni, to znaczy, że niepotrzebnie przepłaciłeś za panele.

Podatki i akcyza – ukryte koszty na papierze

Na fakturze za prąd zawsze widzisz ceny netto i brutto. VAT na energię wynosi obecnie 23%. Co ciekawe, podatek ten płacisz od całej wartości energii pobranej, a nie od różnicy między pobraną a oddaną. To sprawia, że rachunek wydaje się wyższy. Dodatkowo w rubrykach znajdziesz podatek akcyzowy. Wynosi on 5 zł za każdą megawatogodzinę (czyli 0,005 zł za 1 kWh). To groszowe sprawy, ale przy zużyciu 4000 kWh rocznie uzbiera się z tego 20 zł. Dla małej firmy te kwoty są już odczuwalne.

Akcyza jest często wliczona w cenę sprzedaży energii, ale niektórzy dostawcy wykazują ją jako osobną pozycję. Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą, pamiętaj, że możesz odliczyć cały VAT z faktury, co realnie obniża Twoje koszty o te 23%. Dla klienta indywidualnego kwota brutto jest kwotą ostateczną. W Elementalsf często spotykamy się z pytaniem, czy od pieniędzy z depozytu prosumenckiego trzeba płacić podatek dochodowy. Sprawdziliśmy to w ustawie o OZE: przychody ze sprzedaży energii przez prosumentów są wolne od podatku PIT do wysokości limitów domowych.

Podsumowując, faktura za prąd po OZE to zestawienie kosztów stałych abonamentu (kilkanaście złotych), kosztów przesyłu energii pobranej w nocy (kilkadziesiąt-kilkaset złotych) oraz rozliczenia wartości energii z Twojego portfela depozytowego. Jeśli po lekturze faktury kwota do zapłaty wynosi 150 zł, a Twoje panele wyprodukowały dwa razy więcej prądu niż zużyłeś, nie panikuj. To zazwyczaj właśnie opłaty dystrybucyjne, których nie da się przeskoczyć bez posiadania własnego magazynu energii odciętego od sieci (off-grid). Tyle realnie zostanie w kieszeni po opłaceniu 'frycowego' za korzystanie z sieci krajowej.